Ñòðàøåííî ö³êàâ³ ³ñòîð³¿

Äî ÷åòâåðòîãî òîìó «Ëåìîâîãî øåñòèêíèææÿ» óâ³éøëà ô³ëîñîôñüêî-ñîö³îëîã³÷íà ïðàöÿ «Ñóìà òåõíîëî㳿», ùî ïîáà÷èëà ñâ³ò ÿê êíèãà â äàëåêîìó 1964 ðîö³. Ñòàí³ñëàâ Ëåì ïðèñâÿòèâ ¿¿ ïèòàííÿì ê³áåðíåòèêè, êîñìîíàâòèêè ³ ôóòóðîëî㳿. Çäàâàëîñü áè, ïëèí ÷àñó ³ ïðîãðåñ ó òåõí³÷í³é ñôåð³ òà ðîçâ³é íàóêè ìàëè á çàïåðå÷èòè àáî íàâ³òü ñïðîñòóâàòè áàãàòî ÷îãî ³ç òâåðäæåíü ïèñüìåííèêà. Áà í³ — äóìêè ïîëüñüêîãî ô³ëîñîôà ïðî ðîçâèòîê ñó÷àñíîãî ñâ³òó íà äèâî ñâ³æ³ é àêòóàëüí³. Ëåì, áåðó÷è äî óâàãè ³ñòîðè÷íèé äîñâ³ä ëþäñòâà, òîíêî àíàë³çóº éîãî áóòòÿ â òåïåð³øíüîìó ³ ãàäàíîìó ïðèéäåøíüîìó òà ïðîðîêóº åâåíòóàëüí³ øëÿõè ïîñòóïó çåìíî¿ öèâ³ë³çàö³¿, à òàêîæ ¿¿ ìîæëèâèé êîíòàêò ³ç áðàòàìè ïî ðîçóìó, õî÷à é óâàæຠòàêå ìàëîéìîâ³ðíèì. Êíèãà âèìàãຠâäóìëèâîãî ÷èòà÷à, à êîëè òàêèé áóäå, éîìó ãàðàíòîâàíà çàõîïëèâà ìàíäð³âêà ó äèâîâèæíó öàðèíó êîñìîô³ëîñîô³¿.

Âîäÿíèê — íå ëþäèíà, õî÷ ³ âì³ëî ïðèêèäàºòüñÿ. Ó íüîãî ñâî¿ ö³ííîñò³ é òàºìíèö³. Ñâîº çàâäàííÿ. Éîãî íàòóðà äâî¿ñòà, òåìíà ñóòí³ñòü, ùî æèâå â íüîìó, í³êîëè íå çàòèõຠíàçàâæäè.
Àëå âîäÿíèê íå ìîæå áåç ëþäåé. Ëþáèòü ¿õ. Ïðàãíå ¿õíüî¿ ëþáîâ³.
Ñåëî XIX ñòîð³÷÷ÿ, íîâå æèòòÿ êîëèøíüîãî äåíä³ çðîáèòü íà êîëåñ³ âîäÿíîãî ìëèíà ö³ëèé îáåðò çà ð³÷íèì öèêëîì, ó ÿêîìó áóäóòü ñâÿòà, îáðÿäè, ðèòóàëè, æåðòâîïðèíåñåííÿ. ² íîðîâëèâà ä³â÷èíà, ÿê³é, ìîæëèâî, êðàùå áóëî áè íàðîäèòèñÿ ê³ëüêîìà ñòîë³òòÿìè ï³çí³øå.
Àëå âîäÿíèê íå ìîæå é áåç ñâ ãîðè, ¿¿ äæåðåë, ë³ñ³â, ñòàâê³â. À ëþäè... ÿê ¿õ íå ëþáè, ç êîæíèì ñòîë³òòÿì âîíè ä³ñòàþòü âñå á³ëüøå ñèëè ðóéíóâàòè öå.
×è îòÿìëÿòüñÿ âîíè?

Äâà ñâ³òè, ðåàëüíèé ³ â³ðòóàëüíèé, ó ìàéáóòíüîìó æèâóòü ïîðÿä ó ñêëàäíèõ âçàºìèíàõ. Ó ñòàðîìó ðåàë³ íà÷åá óñå ãàðàçä, ó íîâîìó òåæ ðîçâèòîê ³ ùàñòÿ ìåøêàíö³â, ïðî ÿêèõ äáຠí³áèòî زÂ, ìîãóòí³é ³ ÷óäîâèé øòó÷íèé ³íòåëåêò â³ðòè. Îäíàê óñå íå çîâñ³ì òàêå, íàâ³òü çîâñ³ì íå òàêå, ÿêèì áà÷èòüñÿ, êîâçàþ÷è ïîãëÿäîì ïîâåðõîâî. Êóäè âñå ðóõàºòüñÿ, ùî çà íåâáëàãàííà ñèëà çàãðîæóº ëþäñòâó äâîõ ñâ³ò³â?

Êíèæêà ñó÷àñíîãî ³ñïàíñüêîãî ïèñüìåííèêà (í. 1987 ð.) — ïåðåäóñ³ì äåòåêòèâ, ïîâíèé íåñïîä³âàíèõ ïîâîðîò³â. Àâòîð, íå äîòðèìóþ÷èñü õðîíîëîã³÷íî¿ ìîíîòîííîñò³, ðîçïîâ³äຠïðî âèêðàäåííÿ é áàãàòîð³÷í³ ïîøóêè äèòèíè. Ðîìàí íàïèñàíî ëàêîí³÷íèì, ìàëî íå ðåïîðòàæíèì ñòèëåì, ³ öå íå âèïàäêîâî: äðóãà ãîëîâíà òåìà — æóðíàë³ñòèêà ðîçñë³äóâàíü, ¿¿ çíà÷åííÿ ó ôóíêö³îíóâàíí³ çäîðîâîãî ñóñï³ëüñòâà. Ãåðî¿íÿ, ñïåðøó ñòóäåíòêà, à ïîò³ì æóðíàë³ñòêà, ùèðî â³ääàíà ñâî¿é ïðîôåñ³¿, íåâòîìíî, êîëè âæå é ÔÁÐ îïóñòèëî ðóêè, øóêຠäâàíàäöÿòü ðîê³â ³ òàêè çíàõîäèòü; îñîáèñò³ òðàãå䳿 (ç´âàëòóâàííÿ, âáèâñòâî áàáóñ³, ÿêå ñêî¿â ä³ä) ëèøå çàãàðòîâóþòü ¿¿ äóõ ³ çì³öíþþòü ð³øó÷³ñòü áîðîòèñÿ ïðîòè ñåêñóàëüíîãî é ñ³ìåéíîãî íàñèëüñòâà. Íå áðàêóº â êíèæö³ é çâîðóøëèâèõ îïèñ³â ëþäñüêèõ ïåðåæèâàíü: ³ áàòüêà-ìàòåð³ ä³â÷èíêè, ³ ¿¿ âèêðàäà÷³â.

³ëë Êåìïåí òÿæêî ïðàöþº â ëîíäîíñüêèõ äîêàõ ³ áî¿òüñÿ çà ñâîº æèòòÿ. Âàéîëåò Áàëëàðä õî÷å âèðâàòèñÿ ç æîðñòêèõ ðàìîê, ó ÿê³ çàãàíÿþòü ä³â÷àò ¿¿ êîëà. Êîëè æ ¿õ íåñïîä³âàíî çâîäèòü äîëÿ, âîíè â³äêðèâàþòü äëÿ ñåáå àáñîëþòíî ³íøó ðåàëüí³ñòü. Òàì îðäåí Õðàíèòåë³â ùå ïàì'ÿòຠ÷àð³âíèé ñòàðèé ñâ³ò, çíèùåíèé âåëèêèì çëîì, ³ ãîòóºòüñÿ äî ïîâåðíåííÿ öüîãî çëà, ùîá äàòè éîìó â³äñ³÷. Ó íîâ³é áèòâ³ ç ϳòüìîþ ³ëëîâ³ é Âàéîëåò íàëåæèòü âèð³øàëüíà ðîëü, ÿêà ñòàíå íåñïîä³âàíêîþ íàâ³òü äëÿ íèõ ñàìèõ.

Âñåñâ³ò, çâ³ñíî, íåñê³í÷åííèé, àëå ê³ëüê³ñòü ïëàíåò, ïðèäàòíèõ äëÿ æèòòÿ ëþäèíè, íà äèâî ìàëà, ³ òàê óæå âèéøëî, ùî êîñìîñ àæ êèøèòü ³íøèìè ðîçóìíèìè ðàñàìè, ÿê³ òàêîæ ïðåòåíäóþòü íà ò³ ñâ³òè. Ëèøå ë³÷åí³ ðàñè ðîçä³ëÿþòü êîíöåïö³þ ñóì³ñíîãî ñï³â³ñíóâàííÿ, ³ äî ¿õ ÷èñëà ëþäñòâî íå íàëåæèòü. Ìè çà íèõ á’ºìîñÿ, ³ ïëàíåòè, ïðèäàòí³ äëÿ çàñåëåííÿ, ïåðåõîäÿòü ³ç ðóê â ðóêè, ïîêè õòîñü íå â÷åïèòüñÿ òàê, ùî íå â³ä³ðâàòè. Âïðîäîâæ äâîõ ñòîð³÷ ëþäñòâî ñïðîìîãëîñÿ çàêð³ïèòèñÿ òàêèì ÷èíîì íà ê³ëüêîõ äåñÿòêàõ ñâ³ò³â, àëå êóäè ÷àñò³øå íàì äàâàëè ïî ãîëîâ³. Àí³ ïåðøèé, í³ äðóãèé ðåçóëüòàò äðóç³â íàì íå äîäàâ. Ó òàêîìó ñâ³ò³ ÿ ïðîâ³â ø³ñòü ðîê³â. ß áèâñÿ ³ ëåäü íå çàãèíóâ, ïðè÷îìó íå ðàç. Ó ìåíå áóëè äðóç³, á³ëüø³ñòü ÿêèõ ÿ âòðàòèâ, àëå äåÿêèõ óäàëîñÿ âðÿòóâàòè. ß çóñòð³â æ³íêó, äî áîëþ ñõîæó íà òó, ç ÿêîþ ÿ ä³ëèâ æèòòÿ íà Çåìë³, àëå ÿêà, ïðîòå, áóëà îñ³áíîþ ïåðñîíîþ. ß çàõèùàâ Ñîþç Êîëîí³é ³ ñâÿòî â³ðèâ, ùî äîïîìàãàþ ëþäñòâó âèæèòè ó öüîìó Âñåñâ³ò³. Ìåíå çâóòü Äæîí Ïåðð³. Ìåí³ â³ñ³ìäåñÿò â³ñ³ì. Íà ö³é ïëàíåò³ ÿ æèâó ìàéæå â³ñ³ì ðîê³â. Òóò ì³é ä³ì, ÿêèé ÿ ðîçä³ëÿþ ³ç ñâîºþ äðóæèíîþ òà íàçâàíîþ äî÷êîþ. Ëàñêàâî ïðîñèìî íà Ãåêëüáåðð³. Ó ö³é ³ñòî𳿠âîíà áóäå ÷åðãîâèì ñâ³òîì, ÿêèé ÿ çàëèøèâ ïîçàäó. Àëå íå îñòàíí³ì.

Âñåñâ³ò — ì³ñöå áèòâ ëþäñòâà çà âèæèâàííÿ. Òðè ðàñè, ç ÿêèìè ëþäè ç³òêíóëèñÿ ðàí³øå, îá’ºäíàëèñÿ, àáè çóïèíèòè ïîøèðåííÿ çåìëÿí ó êîñìîñ³. ¯õíÿ îïîðà òà íàä³ÿ — â÷åíèé-ïåðåá³æ÷èê ×àðëüç Áóòåí, ÿêèé âîëî䳺 â³éñüêîâèìè ñåêðåòàìè Êîëîí³àëüíèõ ñèë. Ùîáè ïðîòèä³ÿòè çðàäíèêîâ³, íåîáõ³äíî ä³çíàòèñÿ ïðî ìîòèâè éîãî â÷èíê³â. Äæàðåä ijðàê — ºäèíà ëþäèíà, ÿêà çäàòíà çíàéòè â³äïîâ³ä³. Áî â³í — ã³áðèä, ñòâîðåíèé íà îñíîâ³ ÄÍÊ Áóòåíà. ² éîìó äîâåäåòüñÿ ïðîéòè äîâãèé øëÿõ, ùîáè çóñòð³òèñÿ ç «áàòüêîì».

Ïî䳿 òèñÿ÷îë³òíüîãî ìàéáóòíüîãî — ëþäñòâà é Çåìë³! Êîëè çíåíàöüêà â³äêðèëîñÿ/ºòüñÿ ʳëüöå — áðàìà äî òèñÿ÷³ íåçíàíèõ ñâ³ò³â ³íøî¿ ãàëàêòèêè… Íà äèâíó ïëàíåòó ²ëóñ ïðèáóâàþòü êîëîí³ñòè é ïî÷èíàþòü äîáóâàòè ë³ò³é, à êîìïàí³ÿ, ÿê³é ÎÎÍ â³ääàëà ²ëóñ, çàáîðîíÿº ¿ì öå ðîáèòè. Òåðàêòè, â³éíà! Òà Ãîëäåí, êàï³òàí êîñìîêîðàáëÿ «Ðîñèíàíò», áåðåòüñÿ ïðèïèíèòè êîíôë³êò ³ áîðåòüñÿ ç Ìåðòð³, êåð³âíèêîì åêñïåäèö³¿ ò³º¿ çàæåðëèâî¿ ô³ðìè. Àëå ïðèñïàí³ ìåõàí³çìè ö³º¿ øòó÷íî ñòâîðåíî¿ ïëàíåòè çàâçÿëèñÿ çíèùèòè îáèäâ³ ñòîðîíè, âñ³õ ïðèáóëèõ ëþäåé! Òà íåäàðìà Ãîëäåí, ÿâíà àâàòàðà ³äåàëüíîãî äåòåêòèâà Ãîëìñà, âñòóïຠâ á³é íå ò³ëüêè ç Ìåðòð³ — â³äðîäæåíèì çëèì ãåí³ºì Ìîð³àðò³? — à é ç ëþäîâáèâ÷îþ ïðîãðàìîþ ïëàíåòè — ³ ïåðåìàãàº! ² íàñòຠìèð: êîìïàí³ÿ ñõèëÿºòüñÿ äî ñï³âïðàö³ ç êîëîí³ñòàìè… Çàõîïëèâèé ðîìàí, õî÷ ³ ôàíòàñòè÷íèé! Õòî ïðèïàäå äî íüîãî ââå÷åð³, òîé äî ðàíêó é äî÷èòàº! Ïðèºìíîãî âñ³ì êîíòàêòó ç ìàéáóòí³ì çåìëÿí ó ö³é ÷óäîâ³é âåðñ³¿ â³ä Äæåéìñà Ñ. À. Êîð³!

Ó âîñüì³é êíèæö³ öèêëó ðîìàí³â «Õðîí³êè Àìáåðà» Ìåðë³íà, ãîëîâíîãî ãåðîÿ äðóãîãî ï’ÿòèêíèææÿ, ïåðåñë³äóþòü íåâ³äîì³ âîðîãè.
Öå âîíè çàìàíþþòü Ìåðë³íà ó ñâ³ò ãàëþöèíàö³é éîãî ïðèÿòåëÿ Ëþêà, äå â³í çóñòð³÷àºòüñÿ ç ãåðîÿìè Çàäçåðêàëëÿ, ñõîäèòüñÿ ó äâîáî¿ ç Âîãíÿíèì ßíãîëîì, öå âîíè ñòîÿòü çà éîãî áðàòîì Þðòîì ó æîðñòîê³é ñóòè÷ö³ ó Âåæ³ ×îòèðüîõ Ñâ³ò³â.
², íàâ³òü ðîçäèâèâøèñü íàðåøò³ ï³ä Ñèíüîþ Ìàñêîþ îáëè÷÷ÿ, ÿêå â³í íàéìåíøå ñïîä³âàâñÿ ïîáà÷èòè, Ìåðë³í óñå ùå äóæå äàëåêèé â³ä òîãî, àáè çðîçóì³òè ïåðøîïðè÷èíè âñüîãî, ùî â³äáóâàºòüñÿ...