×àñ äëÿ ñåáå!

Äåïðåñ³ÿ — íåáåçïå÷íà õâîðîáà, ³ çäåá³ëüøîãî òîìó, ùî ÷àñòî íåäîîö³íåíà. Ñê³ëüêè ðàç³â ëþäÿì ³ç äåïðåñèâíèì ðîçëàäîì äîâîäèëîñÿ ÷óòè «ãåí³àëüí³» ïîðàäè íà êøòàëò: «Îïàíóé ñåáå íàðåøò³ ³ ïðîñòî ïî÷íè ùîñü ðîáèòè!»? Òà íå âñ³ì â³äîìî, ùî öå íå ïðîñòî «ïîãàíèé íàñòð³é», à òàêå ñàìå ô³çè÷íå çàõâîðþâàííÿ, ÿê ³ ïíåâìîí³ÿ ÷è àíã³íà, ùî ìîæå âèñíàæóâàòè àí³òðîõè íå ìåíøå. Íåäàðìà êàæóòü, ùî ëèø òîé ïåðåìàãຠó äâîáî¿, õòî çíຠïðî âîðîãà âñå, ³ ñàìå òîìó äîêòîð ïñèõ³àò𳿠³ç áàãàòîð³÷íèì ñòàæåì Ò³ì Êàíòîôåð ³ íàïèñàâ öþ êíèæêó. Íà ïðèêëàäàõ éîãî ïàö³ºíò³â âè ä³çíàºòåñÿ ïðî ìåõàí³çìè âèíèêíåííÿ äåïðåñ³¿, ðîçãëÿíåòå ìîæëèâ³ øëÿõè ¿¿ ïîäîëàííÿ òà íàâ÷èòåñÿ æèòè ï³ñëÿ â³äíîâëåííÿ òàê, ùîá ì³í³ì³çóâàòè ìîæëèâ³ñòü ïîâåðíåííÿ íåäóãè.

Ïñèõ³àòð ³ç áàãàòîð³÷íèì äîñâ³äîì òà àâòîð äåñÿòê³â ôàõîâèõ ïðàöü Ò³ì Êàíòîôåð ÿê í³õòî çíàº, õòî òàê³ òîêñè÷í³ ëþäè òà ÿê ³ç íèìè óæèâàòèñÿ íà öüîìó ñâ³ò³. Ó ö³é êíèæö³ ç³áðàíî áåçë³÷ ö³ííèõ ïîðàä ïðî òå, ÿê çàõèñòèòè ñåáå â³ä çãóáíîãî âïëèâó «òîêñèê³â», à íàäòî ÿêùî âè äîáðà, ÷óòëèâà, àëüòðó¿ñòè÷íà ëþäèíà. Ìàí³ïóëÿòîðè, åíåðãåòè÷í³ âàìï³ðè, íàðöèñè, ïñèõîïàòè, çàëåæí³ òà áàãàòî ³íøèõ òèï³â òîêñè÷íèõ ëþäåé çàðàäè âëàñíî¿ çðó÷íîñò³ ÷è âò³õè ìîæóòü íåàáèÿê øêîäèòè çäîðîâ'þ òà äîáðîáóòó òèõ, êîìó íå ïîùàñòèëî ïîòðàïèòè ï³ä ¿õí³é âïëèâ, à òîìó âì³òè â³äñòîþâàòè ñâî¿ êîðäîíè òà äàâàòè ¿ì â³äñ³÷ — öå ñïðàâà ïåðøî÷åðãîâî¿ âàæëèâîñò³. Òîæ öÿ êíèæêà — öå êðîê äî ñâîáîäè ðîáèòè âëàñíèé âèá³ð ³ æèòè ñâî¿ì æèòòÿì!

Ïîñ³áíèê «Äèõàé ³ æèâè» ïîâåðòຠäî æèòòÿ ÷åðåç ëþáîâ. Äî íîðìàëüíîãî æèòòÿ. Ïîïðè â³éíó. Ö³ åôåêòèâí³ ïñèõîëîã³÷í³ òåõí³êè òà âïðàâè ìîæíà çàñòîñîâóâàòè, êîëè éäåòüñÿ ïðî òðèâîãó, ñòðåñ, ÏÒÑÐ, ïñèõîëîã³÷íó òðàâìó, âòðàòó, ïðîâèíó âö³ë³ëîãî, äåïðåñèâí³ ñòàíè. À ùî ïî÷àñòè êíèæêó íàïèñàíî ÿê ä³àëîã ïñèõîëîãèí³ ç ê볺íòêîþ, òî çàì³ñòü íóäüãè â³ä ñóõî¿ òåî𳿠÷èòà÷ â³ä÷óâຠïðèñóòí³ñòü ó ñâîºìó æèòò³ ïñèõîëîãà, ç ÿêèì ìîæíà «íà òè» ³ ÿêèé çàïèòóº «ßê òè?».

Ùî ðîáèòè, êîëè ³äåÿ ùàñëèâîãî øëþáó íå ñïðàöþâàëà? ß íàâàæèòèñÿ íà ðîçëó÷åííÿ? Íå â³ä÷óâàòè ïðîâèíó ïåðåä ä³òüìè? Çðîçóì³òè, ÿê íàëàãîäèòè ñòîñóíêè ï³ñëÿ ðîçðèâó òàê, ùîá óñ³ áóëè ùàñëèâ³? ßê çíîâó ïîâåðíóòèñÿ ó ïðîôåñ³þ ÷è îñâî¿òè íîâó? ßê íå â³ä÷óâàòè ïðîâèíó? Òåìà ðîçëó÷åííÿ àêòóàëüíà, àëå, íà æàëü, äîñ³ ìàëî ðîçêðèòà â óêðà¿íñüêîìó ñóñï³ëüñòâ³, à òàêîæ ñïîâíåíà îñóäó ³ çâèíóâà÷åíü. Àäæå «äîâãî ³ ùàñëèâî» ÷àñòî º ð³çíèì äëÿ ÷îëîâ³êà ³ äðóæèíè. Àâòîðêà íà ïðèêëàä³ âëàñíîãî äîñâ³äó ðîçïîâ³äàº, ùî ðîçëó÷åííÿ — öå íîðìàëüíî, êîëè òåáå íå âëàøòîâóº òâîº æèòòÿ. Ãîëîâíå — óñâ³äîìèòè öåé âèá³ð ³ çðîáèòè ïåðøèé êðîê. À ç íàñòóïíèìè äîïîìîæå âïîðàòèñÿ öÿ êíèæêà.

ßê ÷àñòî íà ïðîñòå çàïèòàííÿ «ßê ñïðàâè7» âè â³äïîâ³äàºòå ùèðå, à íå çâè÷íèì «Óñå ÎÊ»? Øëÿõ äîðîñë³øàííÿ ñïîâíåíèé ð³çíèõ «ï³äâîäíèõ êàìåí³â» íà êøòàëò ñòðåñó, íåãàòèâíèõ äóìîê, íåïîðîçóì³íü ³ç îäíîë³òêàìè òîùî, àëå âì³ííÿ íå ïðèõîâóâàòè ïðîáëåìè, à ðîçâ'ÿçóâàòè ¿õ — îäèí ³ç âàæëèâèõ ÷èííèê³â ìåíòàëüíîãî çäîðîâ'ÿ.
Äîêòîð ïîçèòèâíî¿ ïñèõîëî㳿 Ò³íà Ðåé äîâîäèòü: íå çàâæäè áóòè â ïîðÿäêó — öå íîðìàëüíî, à ïðîñèòè ï³äòðèìêè ³ äîïîìîãè â ³íøèõ — íå ñîðîìíî. Ó öüîìó ïîñ³áíèêó âè çíàéäåòå ÷èìàëî 䳺âèõ ³äåé òà ïðàêòèê, ÿê³ äîïîìîæóòü ðîçï³çíàòè ïîøèðåí³ ðîçëàäè, ïîäîëàòè íåðâîâ³ñòü òà çàíåïîêîºííÿ, âãàìóâàòè ïàí³êó, â³äíàéòè ñâî¿ ñèëüí³ ñòîðîíè òà åìîö³éíó ð³âíîâàãó ³ ÿê íàñë³äîê — ïî÷óâàòèñÿ çäîðîâèìè òà ùàñëèâèìè.
Äëÿ ÷èòà÷³â ï³äë³òêîâîãî â³êó, ¿õí³õ áàòüê³â, îï³êóí³â, ó÷èòåë³â òà âñ³õ, õòî ïðàãíå êðàùå ðîçóì³òè ñó÷àñíèõ òèíåéäæåð³â.

Áàãàòî ÷îãî â æèòò³ ìè íå ìîæåìî äîñÿãòè íå ÷åðåç ÿê³ñü çîâí³øí³, îá'ºêòèâí³ ïåðåøêîäè, à ÷åðåç âíóòð³øí³, ñóá'ºêòèâí³. Ìè ÷àñòî ñàáîòóºìî ñâî¿ ïëàíè, áî âîíè íå â³äïîâ³äàþòü íàøèì áàæàííÿì, ñóïåðå÷ëèâ³ ïîòðåáè çàâàæàþòü îäíà îäí³é, à â³äòàê óñ³ çóñèëëÿ íàøòîâõóþòüñÿ íà ãîðó âñåðåäèí³ íàñ ³ íå ïðèíîñÿòü ðåçóëüòàòó. Ùî æ ðîáèòè? ßê ïîäîëàòè âíóòð³øíþ ãîðó ç ïåðåøêîä, íàãðîìàäæåíó íàìè ñàìèìè? Áð³àííà Âåñò, àâòîðêà ñâ³òîâèõ áåñòñåëåð³â, ïðîïîíóº íàñàìïåðåä ïðîàíàë³çóâàòè íàø³ âíóòð³øí³ íàëàøòóâàííÿ, ÿê³ ñêëàäàþòüñÿ ç³ çâè÷îê, åìîö³éíîãî ³íòåëåêòó é òðàâìàòè÷íîãî äîñâ³äó, à ïîò³ì îïàíóâàòè ìåòîäè, ÿê³ äîïîìîæóòü çäîëàòè âíóòð³øíþ ãîðó é äîñÿãòè íàì³÷åíèõ ö³ëåé.

Ìàòè, ÿêà êàçàëà: «Ë³ïøå á ÿ çðîáèëà àáîðò». Áàòüêî-ïèÿê, ùî ìàâ âàæêó ðóêó. Âàã³òíà â ÷îòèðíàäöÿòü, ÿê Îïðà ³íôð³... â³ä ´âàëò³âíèêà? Âè ñóøèòå ãîëîâó: «Ùî ç³ ìíîþ íå òàê?». Íàòîì³ñòü ïîñòàâòå ñîá³ ïèòàííÿ: «Ùî ç³ ìíîþ ñòàëîñÿ?». Ãëèáîêèé àíàë³ç òðàâì ìèíóëî-' ãî, íåãàòèâíèõ ïàòåðí³â ³ ñïîãàä³â — ñï³ëüíà ðîáîòà Îïðè òà ïñèõ³àòðà Áðþñà Ïåðð³. Öå ùèðà ðîçìîâà, ï³ä ÷àñ ÿêî¿ âè ïëàêàòèìåòå: â³ä áîëþ, ùî ïîñòóïîâî ñòèõàòèìå, â³ä æàõëèâèõ ñïîãàä³â, ùî ñòèðàòèìóòüñÿ ç ïàì'ÿò³, ³ â³ä ùàñëèâîãî â³ä÷óòòÿ êðèë íà çëåò³...

Äåïðåñ³ÿ, òðèâîãà, ôî᳿ — âè óñïàäêóâàëè âñå öå â³ä ïîïåðåäí³õ ïîêîë³íü! Ðîäèíí³ ïàòåðíè, çàõîâàí³ é çàêîäîâàí³ ó ïîâåä³íêîâèõ ìîäåëÿõ, â³ä³ãðàþòü çíà÷íó ðîëü ó íàøîìó åìîö³éíîìó òà ô³çè÷íîìó çäîðîâ³. Âîíè ïðèãí³÷óþòü, ñòàâëÿòü õðåñò íà ñàìîðåàë³çàö³¿ òà ïåðåòâîðþþòü æèòòÿ íà ïåêëî. Àëå º ñïîñ³á, ÿê âèÿâèòè ðîäèíí³ ïàòåðíè ÷åðåç ïîâåä³íêó òà ô³çè÷í³ ñèìïòîìè. Ðîçðîáëÿþ÷è ãåíîãðàìó, òîáòî ðîçøèðþþ÷è ñ³ìåéíå äåðåâî, òðåáà ñòâîðèòè ìàïó òðàâìàòè÷íîãî äîñâ³äó, ùî ïåðåäàºòüñÿ â³ä ïîêîë³ííÿ äî ïîêîë³ííÿ. Çà äîïîìîãîþ â³çóàë³çàö³é òà ïðÿìîãî ä³àëîãó ìîæëèâî â³äíàéòè øëÿõè äî ³íòåãðàö³¿ òà â³äíîâëåííÿ ïñèõ³÷íîãî çäîðîâ'ÿ. Òàê, öå ïî÷àëîñÿ íå ç âàñ. Àëå âè çäóæàºòå öå ïðèïèíèòè é ïî÷àòè æèòè ùàñëèâèì, ñïîê³éíèì ³ ïîâíîö³ííèì æèòòÿì.

Öÿ êíèãà ïðî òå, ÿê ðîçâ³ÿòè ³ëþ糿 ìèíóëîãî ³ çìåíøèòè ñòðàõ ìàéáóòíüîãî, ÿê çðîçóì³òè, â ÷îìó âàøà âíóòð³øíÿ ñèëà ³ ùî òàêå ñóá'ºêòèâíå «ç³ ìíîþ âñå ãàðàçä». Ç êîæíèì ðîçä³ëîì âè çìîæåòå ï³ä³éòè äî ñâîãî æèòòÿ ç íîâî¿ ñòåæêè ³ íàâ÷èòèñÿ ïðåä'ÿâëÿòè á³ëüø àäåêâàòí³ âèìîãè äî ñàìîãî ñåáå. Äåÿê³ ÷èòà÷³ çìîæóòü ïåðåîñìèñëèòè ïîñò³éíå áàæàííÿ êîíòðîëþâàòè ÷àñ, îáñòàâèíè, ñåáå. Äåÿêèì öÿ êíèãà äîïîìîæå â³äíàéòè ïðèõîâàí³ ñèëè âñåðåäèí³ ñåáå. Àäæå îñíîâíå ïèòàííÿ êíèãè: «ßê çðîçóì³òè, ùî ç³ ìíîþ âñå ãàðàçä?».

Ëåîíàðä Ìëîä³íîâ, ô³çèê ³ ïîïóëÿðèçàòîð íàóêè, àâòîð íèçêè áåñòñ ëåð³â, ðîçêðèâຠòàºìíèö³ ôîðìóâàííÿ íàøîþ ï³äñâ³äîì³ñòþ óÿâëåè ïðî áóòòÿ, ïîÿñíþº, ÷îìó ìè ³íîä³ õèáíî ñïðèéìàºìî ñòàâëåííÿ äî» ð³äíèõ, äðóç³â ³ êîëåã, ïîìèëÿºìîñÿ ùîäî ïðè÷èí âëàñíèõ ð³øåíü ³ cd òâîðåíî çàïàì'ÿòîâóºìî âàæëèâ³ ïî䳿. ׳òêî, çðîçóì³ëî ³ äîòåïíî ðîçêðèâàþ÷è íàéñêëàäí³ø³ íàóêîâ³ òåì àâòîð âåäå ÷èòà÷³â ó ö³êàâó äîñë³äíèöüêó ïîäîðîæ ëàá³ðèíòàìè ï³äñ³ äîìîñò³. Ïî÷èíàþ÷è êðàùå ðîçóì³òè ïðèíöèïè ðîáîòè ëþäñüêîãî ìà êó, ìè ïîñòóïîâî çì³íþºìî óÿâëåííÿ ïðî ñàìèõ ñåáå ³ íàâêîëèøí³é ñâ³ò.

Ñó÷àñí³ ëþäè ñíîâèãàþòü ïëàíåòîþ âæå ïðîòÿãîì ñ³ìäåñÿòè òèñÿ÷ ðîê³â, ³ ìè ïðîéøëè äîâãèé øëÿõ. Ìèñòåöòâî, íàóêà, êóëüòóðà, ðåìåñëà — öå âñå äóæå äîáðå; à ùå ìè âèäåðëèñÿ íà ñàìèé âåðøå÷îê õàð÷îâîãî ëàíöþæêà. Òà ÿêùî çîâñ³ì â³äâåðòî, öÿ åâîëþö³éíà ïîäîðîæ äàëåêî íå çàâæäè áóëà áåçõìàðíîþ. ²íîä³ — ò³ëüêè ³íîä³ — ìè ïðèìóäðÿëèñÿ êàòàñòðîô³÷íî, íåéìîâ³ðíî, ìàñøòàáíî ³ ñòèëüíî ïðî**àòè ãåòü óñå. Ãóìîðèñòè÷íà êíèãà áðèòàíñüêîãî æóðíàë³ñòà Òîìà Ô³ëë³ïñà ïðîâåäå âàñ ñòîë³òòÿìè ëþäñüêèõ äóðîù³â, ùî âèçíà÷èëè ³ çì³íèëè (ÿê ìîæíà çäîãàäàòèñÿ, íà ã³ðøå) õ³ä íàøî¿ ³ñòîð³¿.

Ó êíèç³ Äæåéìñ Êë³ð ä³ëèòüñÿ íàäçâè÷àéíî ö³êàâîþ ³ ïî-ñïðàâæíüîìó ïðîäóêòèâíîþ ìåòîäèêîþ íàïðàöþâàííÿ êîðèñíèõ çâè÷îê.  ¿¿ îñíîâ³ ëåæèòü ïîíÿòòÿ ÷îòèðèñòóïåíåâî¿ ìîäåë³ çâè÷îê (ïîäðàçíèê, ïðàãíåííÿ, â³äãóê, âèíàãîðîäà), à òàêîæ ÷îòèðè ïîðîäæåí³ ö³ºþ ìîäåëëþ çàêîíè çì³íè ïîâåä³íêè. Âèêëàäåíèé ìàòåð³àë ï³äòâåðäæóºòüñÿ ðåçóëüòàòàìè íàóêîâèõ äîñë³äæåíü, ïðîòå êíèãó ñë³ä òðàêòóâàòè íå ÿê íàóêîâó ðîçâ³äêó, à ÿê ïîñ³áíèê ç åêñïëóàòàö³¿, ùî ì³ñòèòü ìóäð³ ïðàêòè÷í³ ïîðàäè òà ïîÿñíåííÿ ìåõàí³çì³â ñòâîðåííÿ ³ çì³íþâàííÿ âëàñíèõ çâè÷îê. ªäèíîãî ïðàâèëüíîãî ñïîñîáó íàáóòòÿ êîðèñíèõ çâè÷îê, çâ³ñíî, íå ³ñíóº, àëå àâòîð ïðîïîíóº íàéêðàùèé ³ç â³äîìèõ ï³äõ³ä, ÿêèé ñïðàöþº íåçàëåæíî â³ä òîãî, ç ÷îãî ñàìå âè ïî÷èíàºòå ³ ùî ñàìå íàìàãàºòåñÿ çì³íèòè. Âèêëàäåí³ ñòðàòå㳿 ñòàíóòü ó ïðèãîä³ âñ³ì, õòî ïîòðåáóº ïîêðîêîâî¿ ³íñòðóêö³¿ ç ïîêðàùåííÿ íåçàëåæíî â³ä òîãî, ùî ìàºòüñÿ íà ìåò³ — ïîêðàùåííÿ çäîðîâ'ÿ ÷è äîáðîáóòó, ïðîäóêòèâíîñò³ ïðàö³ ÷è ñòîñóíê³â, à ìîæëèâî, âñüîãî ïåðåë³÷åíîãî ðàçîì.