×àñ äëÿ ñåáå!

Çà ïîíàä òðèäöÿòü ðîê³â ë³êàðñüêî¿ ïðàêòèêè ¥àáîð Ìàòå ä³éøîâ âèñíîâêó, ùî ïàí³âíå ðîçóì³ííÿ íîðìè õèáíå. Ó ñó÷àñíîìó ñâ³ò³ ðîçâèíåíî¿ ìåäèöèíè ê³ëüê³ñòü âèïàäê³â õðîí³÷íèõ çàõâîðþâàíü, ïñèõ³÷íèõ ðîçëàä³â ³ çàëåæíîñòåé… íåâïèííî çðîñòàº. Íà íàø³ ïñèõ³êó é çäîðîâ’ÿ âïëèâàþòü òðàâìè, ñòðåñ ³ ñòèëü æèòòÿ. Ïîñëóãîâóþ÷èñü ëèøå äîñâ³äîì ³ òåõí³÷íèìè íàäáàííÿìè, íåìîæëèâî âèë³êóâàòè ëþäèíó ïîâí³ñòþ, áî òàêèé ï³äõ³ä ³ãíîðóº òîêñè÷íèé âïëèâ ñó÷àñíî¿ êóëüòóðè. ¥àáîð Ìàòå â ñï³âàâòîðñòâ³ ³ç ñèíîì Äåí³åëîì ïðîïîíóº âëàñíèé ïîãëÿä íà ïîøèðåí³ íàâêîëîìåäè÷í³ ì³ôè, äåìîíñòðóº çâ’ÿçîê ì³æ õâîðîáàìè îêðåìèõ ëþäåé ³ ïîã³ðøåííÿì çäîðîâ’ÿ ñóñï³ëüñòâà â ö³ëîìó. Öÿ êíèæêà äîïîìîæå ðîç³áðàòèñÿ:

ùî òàêå íîðìà é ÷è âîíà âçàãàë³ ³ñíóº;
÷îìó, ïîïðè òå ùî ëþäñòâî íàäì³ðíî ïåðåéìàºòüñÿ çäîðîâ’ÿì, êîëåêòèâíå çäîðîâ’ÿ çàíåïàäàº;
ÿê íà íàñ âïëèâàþòü òðàâìè é ñòðåñ;
÷è ìîæëèâî çö³ëèòèñÿ â³ä õâîðîá ³ ïîçáóòèñÿ îáìåæóâàëüíèõ ïåðåêîíàíü.

Ó äîáó ïåðåíàñè÷åííÿ ³íôîðìàö³ºþ, ñàìîðåôëåêñ³ºþ òà åìîö³éíèì âèãîðàííÿì, êîëè êîæíå ð³øåííÿ — â³ä âèáîðó ïðîäóêò³â íà âå÷åðþ äî âïîäîáàéêè â ñîöìåðåæàõ — çäàºòüñÿ äîëåíîñíèì, ìè ìèñëèìî á³ëüø ñêëàäíî é çàïëóòàíî. Àìàíäà Ìîíòåëë ³ç ïðîíèêëèâ³ñòþ é ãóìîðîì, ÷åðåç ïðèçìó âëàñíîãî äîñâ³äó, äîñë³äæóº, ÿê ñó÷àñíà êóëüòóðà òðèâîãè, ñàìîäîïîìîãè é íåñê³í÷åííèõ ñòèìóë³â ôîðìóº íàøå ìèñëåííÿ, çìóøóþ÷è ïðèïèñóâàòè ãëèáîê³ ñåíñè òîìó, ùî ÷àñòî ¿õ íå ìàº.

Öÿ íåâåëèêà, íà ïåðøèé ïîãëÿä, êíèæêà — ãëèáîêèé òåêñò Êëàéâà Ñòåéïëçà Ëþ¿ñà, ÿêèé çìóñèòü ÷èòà÷à çàìèñëèòèñÿ íàä òèì, êèì º ëþäèíà. Ïðî öåé òâ³ð áàãàòî ãîâîðÿòü ³ íåäàðåìíî â³í çíàõîäèòüñÿ íà ñüîìîìó ì³ñö³ ó ðåéòèíãó “100 íàéêðàùèõ äîêóìåíòàëüíèõ êíèã ÕÕ ñòîë³òòÿ” â³ä àìåðèêàíñüêîãî æóðíàëó National Review.

Ó êíèç³ “ʳíåöü ëþäèíè” àâòîð ä³ëèòüñÿ ñâî¿ìè ô³ëîñîôñüêî-ìîðàëüíèìè ðîçäóìàìè ïðî ðîëü ïðèðîäíîãî çàêîíó. ³í ïèøå ïðî òå, ùî âòðà÷àþ÷è ìîðàëüíèé êîìïàñ òà â³ðó â îá'ºêòèâíó ïðàâäó, ëþäñòâî ãóáèòü ñåáå. Ëþ¿ñ ïðàãíå ïåðåêîíàòó ñâîþ àóäèòîð³þ ó âàæëèâîñò³ òà àêòóàëüíîñò³ óí³âåðñàëüíèõ ö³ííîñòåé, òàêèõ ÿê ìóæí³ñòü ³ ÷åñòü ó ñó÷àñíîìó éîìó ñóñï³ëüñòâ³.

Ãëèáîê³ òà ôóíäàìåíòàëüí³ äóìêè ö³º¿ ïîçà÷àñîâî¿ êëàñèêè º îñîáëèâî àêòóàëüíèìè ³ íàäâàæëèâèìè ñüîãîäí³, ó ÷àñ, êîëè ëþäñòâî îïèíèëîñÿ â ïîëîí³ ïîñòïðàâäè. Öèì òâîðîì àâòîð ï³äêðåñëþº âàæëèâ³ñòü ö³ííîñòåé òà ìîðàë³, ÿêèìè íå ìîæíà íåõòóâàòè, ÿêùî ìè õî÷åìî çàëèøàòèñÿ ëþäüìè.

Êíèæêà â³äîìî¿ àâòîðêè ˳çè Òåðêåðñò áóäå ö³êàâîþ äëÿ æ³íîê ð³çíîãî â³êó, ÿê³ äáàþòü ïðî ñòîñóíêè ç Áîãîì, àëå òàêîæ íå çàáóâàþòü ïðî ñâîº çäîðîâ'ÿ. Àâòîðêà áåñòñåëåð³â “Íåáàæàíà”, “Çäîðîâ³ ìåæ³ â ñòîñóíêàõ” ˳çà Òåðêåðñò, ðîçïîâ³äຠïðî ñâ³é øëÿõ äî ñõóäíåííÿ, çäîðîâîãî æèòòÿ òà íàëàãîäæåííÿ ä³àëîãó ç Áîãîì.

ßê ðîç³ðâàòè êîëî «ç ïîíåä³ëêà ïî÷íó çíîâó» é ïî÷àòè ðîáèòè êðîêè äî òðèâàëèõ ðåçóëüòàò³â; ïðèïèíèòè ìó÷èòèñÿ ç öèôðàìè íà âàãàõ ³ ïðèìèðèòèñÿ ç³ ñâî¿ì ò³ëîì?

ßê çàì³íèòè âèïðàâäàííÿ, ÿê³ âåäóòü äî ïîðàçêè, íà ìóäð³ñòü, ÿêà âåäå äî ïåðåìîãè?
ßê äîñÿãàòè ñâî¿õ ö³ëåé áóòè çäîðîâîþ ³ ñòàâàòè áëèæ÷îþ äî Áîãà ÷åðåç öåé ïðîöåñ?
Öå êíèæêà äëÿ æ³íîê, ÿê³ ïðàãíóòü íàðåøò³ âèðâàòèñÿ ³ç çàìêíåíîãî êîëà: ¿ñòè — íàáèðàòè âàãó — ñòðåñóâàòè — ¿ñòè. ² éäåòüñÿ íå ëèøå ïðî öèôðó íà âàãàõ, à é ïðî ãëèáøó ìîòèâàö³þ, ùîá ñòàòè çäîðîâîþ ³ çàëèøàòèñÿ òàêîþ. Àâòîðêà ä³ëèòüñÿ ñâî¿ì äîñâ³äîì áîðîòüáè ç ï³äñòóïíèìè õàð÷îâèìè çâè÷êàìè, ÿêèé äîïîìîæå ÷èòà÷êàì äîñÿãíóòè òðèâàëèõ çì³í ó ¿õíüîìó æèòò³, ïîºäíàâøè âîºäèíî ïñèõ³÷í³, äóõîâí³ òà ô³çè÷í³ àñïåêòè.

Íîâà êíèãà â³ä àâòîðêè áåñòñåëåð³â «Ò³ºþ ãîðîþ º âè», «Ïåðåëîìíèé ð³ê», «101 åñåé, ÿêèé çì³íèòü âàøå æèòòÿ», «Öå òå, ùî âàñ çö³ëèòü, êîëè áóäåòå ãîòîâ³».

Ïî òîé á³ê æèòòÿ, ÿêå âè íàìàãàºòåñÿ çáåðåãòè, ïî òîé á³ê áîëþ, ÿêèé, ÿê âè äóìàºòå, í³êîëè íå ðîç÷èíèòüñÿ â ñïîêî¿, ïî òîé á³ê óñüîãî, äî ÷îãî âè çìóøóºòå ñåáå, — æèòòÿ, ÿêå íà âàñ ÷åêàº. Æèòòÿ, äå âàñ íå øòîâõàþòü ñòðàõè, à ðóõຠâàøå áà÷åííÿ. Æèòòÿ, äå ïðàâèëüí³ ðå÷³ ïðèõîäÿòü ³ çàëèøàþòüñÿ, ³ âàì íå ïîòð³áíî ñïîòâîðþâàòè ñâîþ ïðàâäó, ùîá çðîáèòè ¿õ òàêèìè. Æèòòÿ, â ÿêîìó âè íàñïðàâä³ æèâåòå, à íå ò³ëüêè ÷åêàºòå, ùîá ïî÷àòè æèòè. Æèòòÿ, ÿêå ñïðàâä³ âàøå. Æèòòÿ, ÿêèì âè ïèøàºòåñÿ. Æèòòÿ, ÿêîãî âè ñïðàâä³ õî÷åòå. Æèòòÿ, ÿêå ëàã³äíî ïðîñèòü â³äïóñòèòè é ïîáà÷èòè éîãî. Æèòòÿ, ÿêå âåñü öåé ÷àñ ÷åêàëî íà âàøó ïîÿâó.

Âèÿâëÿºòüñÿ, äåïðåñ³ÿ, òðèâîãà, áåçïë³ääÿ, áåçñîííÿ, õâîðîáè ñåðöÿ, åðåêòèëüíà äèñôóíêö³ÿ, ä³àáåò 2-ãî òèïó, õâîðîáà Àëüöãåéìåðà, äåìåíö³ÿ òà áàãàòî ³íøèõ çàõâîðþâàíü, ÿê³ íàñ âèñíàæóþòü, íàñïðàâä³ ìàþòü îäíó é òó ñàìó ïåðøîïðè÷èíó. Òàêîæ âèÿâëÿºòüñÿ, ùî ìè ìàºìî çäàòí³ñòü çíàéòè ¿¿ ³ óñóíóòè, à â³äòàê çàïîá³ãòè áàãàòüîì íåäóãàì àáî ïîçáóòèñÿ ¿õ. Êëþ÷îâèì, îäíàê íàéìåíø äîñë³äæåíèì ôàêòîðîì íàøîãî çäîðîâ‘ÿ º ìåòàáîë³çì. Ìàéæå êîæíó ïðîáëåìó ç³ çäîðîâ’ÿì ìîæíà ïîÿñíèòè òèì, íàñê³ëüêè äîáðå êë³òèíè íàøîãî ò³ëà ñòâîðþþòü ³ âèêîðèñòîâóþòü åíåðã³þ. Ùîá æèòè áåç íåïðèºìíèõ ñèìïòîì³â ³ õâîðîá, ÿê³ çàãðîæóþòü æèòòþ, íàì ïîòð³áíî, ùîá íàø³ êë³òèíè îòðèìóâàëè îïòèìàëüíå æèâëåííÿ é ìîãëè ñòâîðþâàòè «õîðîøó åíåðã³þ» — âàæëèâå ïàëèâî, ÿêå âïëèâຠíà âñ³ àñïåêòè íàøîãî ô³çè÷íîãî òà ïñèõ³÷íîãî áëàãîïîëó÷÷ÿ. Ïîºäíóþ÷è íàéñó÷àñí³ø³ äîñë³äæåííÿ é îñîáèñò³ ³ñòîð³¿, àâòîðêà ïðîïîíóº ÷îòèðèòèæíåâèé ïëàí, ÿêèé äîïîìîæå â³äíîâèòè áàëàíñ åíåð㳿 ó âàøîìó ò³ë³, à â³äòàê çàáóòè ïðî áàãàòî íåäóã.

²ùå íåùîäàâíî â íàóö³ ïàíóâàëà äóìêà, ùî ìîçîê ìຠ÷³òêî îðãàí³çîâàí³ ñòðóêòóðè, ìè íàðîäæóºìîñÿ ç îáìåæåíèì ÷èñëîì íåéðîí³â, à ïîøêîäæåí³ íåðâîâ³ êë³òèíè íå â³äíîâëþþòüñÿ. Òåïåð ö³ ïåðåêîíàííÿ çäàþòüñÿ ñóìí³âíèìè. Ñó÷àñíà íåéðîá³îëîã³ÿ ñòâåðäæóº: íàø ìîçîê çì³íþºòüñÿ ïðîòÿãîì óñüîãî æèòòÿ — ó â³äïîâ³äü íà êîæåí æèòòºâèé äîñâ³ä, êîæíó íîâó äóìêó ³ êîæíó ³íôîðìàö³þ, ÿêó ìè çàñâîþºìî.

Äîêòîð Äæî Äèñïåíçà — ïðîôåñîð íåéðîõ³ì³¿ ³ íåéðîá³îëî㳿, ïðîïîíóº ïðîñóíóòó ïðîãðàìó ç íàëàøòóâàííÿ ìîçêó, ò³ëà ³ æèòòÿ. Ó êíèç³ «Ðîçâèâàé ñâ³é ìîçîê» íàâåäåíî çðàçêè ìèñëåííºâèõ òðåíóâàíü ÷åðåç ìåäèòàö³þ, çàçíà÷åíî, ÿê êîðèñòàòèñÿ ñâ³äîìèì ðîçóìîì ðàçîì ³ç ï³äñâ³äîìèì ³ ÿê îíîâèòè îïåðàö³éíó ñèñòåìó ìîçêó. ³ä áàæàííÿ çì³íèòèñÿ äî çì³íè ñåáå íàñ â³äìåæîâóº ëèøå íàøà óÿâà.

Àâòîðêà öüîãî âæå êëàñè÷íîãî áåñòñåëåðà ïðàöþâàëà â÷èòåëüêîþ ³ âèõîâóâàëà òðüîõ ä³òåé. Òà ÿêîñü âîíà çðîçóì³ëà, ùî íå â³ä÷óâຠãàðìîí³¿, îäíàê äóæå ïîòðåáóº ¿¿, ³ ñòàëà áóää³éñüêîþ ÷åðíèöåþ. Öå äîïîìîãëî ¿é â³äíàéòè ð³âíîâàãó ó ñâ³ò³, â ÿêîìó âñå íå òàê.

Êíèãà «Êîëè æèòòÿ ñòຠðó¿íàìè» — ïðî âñ³õ íàñ. ßê ìè ìîæåìî æèòè ñâî¿ì æèòòÿì, êîëè çäàºòüñÿ, ùî âñå íàâêîëî ëàìàºòüñÿ, çíèêຠ³ ïñóºòüñÿ, êîëè íàñ ïîñò³éíî äîëàþòü ñòðàõ, òðèâîãà é á³ëü? Íà äóìêó Ïåìè ×îäðîí, íå ïîòð³áíî âò³êàòè é õîâàòèñÿ â³ä òîãî, ùî ïðèíîñèòü íàì íåãàòèâ. Áà íàâïàêè — íàì âàðòî ðóõàòèñÿ íàçóñòð³÷ éîìó, é òîä³ çáëèæåííÿ ç òðèãåðàìè ìîæå äîïîìîãòè íàì âïîðàòèñÿ ç íèìè ó ñïîñ³á, ÿêîãî ìè í³êîëè ðàí³øå íàâ³òü íå óÿâëÿëè. Ñïèðàþ÷èñü íà òðàäèö³éíó áóää³éñüêó ìóäð³ñòü, âîíà ïðîïîíóº ³íñòðóìåíòè, ùî çì³íþþòü æèòòÿ, áî äîïîìàãàþòü ïåðåòâîðèòè ñòðàæäàííÿ é íåãàòèâ íà ëåãê³ñòü, ðàä³ñòü ³ âïåâíåí³ñòü.

Âèõîâàííÿ — ñêëàäíèé ³ áàãàòîãðàííèé ïðîöåñ: áàòüêè íàìàãàþòüñÿ ïîðîçóì³òèñÿ ç³ ñâî¿ìè ä³òüìè, äîïîìàãàþòü ¿ì ñôîðìóâàòè êîðäîíè, îáñòîþþ÷è âëàñí³, â÷àòüñÿ áóòè ñïðàâåäëèâèìè òà ÷åñíèìè, âèïðîì³íþþ÷è ëþáîâ ³ òóðáîòó. Íàé÷àñò³øå âîíè îáèðàþòü îäíó ç äâîõ òàêòèê: àáî ïðàâèëà ïîòð³áí³ é ìàþòü îáìåæóâàòè, àáî ïðàâèëà íå ïîòð³áí³, áî âîíè îáìåæóþòü. Áåê³ Êåííåä³ ñòâîðèëà íîâàòîðñüêó ô³ëîñîô³þ âèõîâàííÿ, ÿêà äîçâîëÿº ïîºäíóâàòè îáèäâà âàð³àíòè. Âè ìîæåòå áóòè õîðîøèìè, âåñåëèìè áàòüêàìè, ÿê³ çäàòí³ ñêàçàòè òâåðäå «í³», íå â³ä÷óâàþ÷è ïðîâèíè. Âè çäàòí³ ï³äãîòóâàòè ìàëå÷ó äî ùàñëèâîãî äîðîñëîãî æèòòÿ áåç ñòðàæäàíü, óëüòèìàòóì³â, ïîêàðàíü ³ ñë³ç, âðàõîâóþ÷è ¿¿ ñêëàäí³ åìîö³éí³ ïîòðåáè. Òîæ öåé ïðàêòè÷íèé ïîñ³áíèê íå äëÿ òèõ, êîìó ïîòð³áí³ çðó÷í³ ñèíè ÷è äîíüêè. ³í äëÿ òèõ, õòî øóêຠ䳺âèõ ñòðàòåã³é ìèðíîãî ñ³ìåéíîãî ñï³ëêóâàííÿ òà ïîêðàùåííÿ çâ’ÿçêó ì³æ áàòüêàìè é ä³òüìè. ijòüìè, ÿê³ ³íêîëè âåðåäóþòü, âëàøòîâóþòü ³ñòåðèêè, áðåøóòü, áîÿòüñÿ ãîâîðèòè ïðî ñâî¿ ïî÷óòòÿ ³… ïëåêàþòü äîáðî âñåðåäèí³

Æóðíàë³ñò Ìàðê ˳â³í ³ ïñèõîëîãèíÿ Ñîô³ÿ Òåðëåç îá’ºäíàëè äîñâ³ä, äðóæáó ³ ñîòí³ ãîäèí ðîçìîâ ³ç íàéâïëèâîâ³øèìè äîñë³äíèêàìè ïñèõîëî㳿 òà íåéðîíàóêè, ùîá ñòâîðèòè ³íñòðóìåíò òóðáîòè ïðî ñåáå ó ÷àñè ïîòðÿñ³íü. Àäàïòîâàíà äî óêðà¿íñüêèõ ðåàë³é ìîäåëü ïîÿñíþº, ÿê ñàìå ìè ìîæåìî ï³äòðèìóâàòè ñåáå ï³ä ÷àñ äîâãîòðèâàëîãî ñòðåñó, ³ ñïèðàºòüñÿ íà 11 åëåìåíò³â ñò³éêîñò³: ò³ëî, åìîö³¿, çâè÷êè, ¿æà, ö³ííîñò³, â³äïîâ³äàëüí³ñòü, êîðèñíå ìèñëåííÿ, êðåàòèâí³ñòü, ñîö³àëüí³ çâ’ÿçêè, äðóæáà, ëþáîâ. Êîæíîìó ç íèõ ïðèñâÿ÷åíî ðîçä³ë, ÿêèé äîïîâíåíî ïðàêòè÷íèìè âïðàâàìè äëÿ ñàìîäîïîìîãè.
Öå íå ÷åðãîâà êíèæêà ç ïîðàäàìè íà êøòàëò «áóäü êðàùîþ âåðñ³ºþ ñåáå», à ³íòèìíà, ùèðà é ñòðóêòóðîâàíà ðîçìîâà, ÿêà äîçâîëÿº çóïèíèòèñÿ, ïîáà÷èòè ñåáå ó ñêëàäíèõ îáñòàâèíàõ ³ â³äïîâ³ñòè íà ãîëîâíå çàïèòàííÿ: «Ùî ñàìå çàðàç ìåí³ äîïîìîæå?».
Êíèãà «Ùî ç³ ìíîþ? ßê ðîçâèíóòè ñò³éê³ñòü ³ æèòè ÿê³ñíî» — öå óêðà¿íñüêèé íîíô³êøí â³ä ïñèõîëîãèí³ Ñîô³¿ Òåðëåç ³ æóðíàë³ñòà Ìàðêà ˳â³íà ç ³ëþñòðàö³ÿìè õóäîæíèö³ ßðèíè Ìîçèëü. Àâòîðè íå îêðåñëþþòü ñâîº íàïðàöþâàííÿ äîâ³äíèêîì ³ç ïñèõîòåðàﳿ. Äëÿ íèõ òåêñò ö³º¿ êíèæêè º ÷åñíîþ, ãëèáîêîþ áåñ³äîþ ïðî ðîçêðèòòÿ âíóòð³øíüîãî ñòàíó ëþäèíè, ùî ïîòðåáóº åìîö³éíî¿ ï³äòðèìêè ó ñêëàäí³ ÷àñè.

«7 íàâè÷îê âèñîêîåôåêòèâíèõ ñ³ìåé®» — öå íåùîäàâíî ïåðåãëÿíóòå é îíîâëåíå âèäàííÿ áåñòñåëåðà New York Times Ñò³âåíà Ð. Êîâ³, ÿêå ì³ñòèòü ö³íí³ óðîêè ñòâîðåííÿ é ï³äòðèìêè ì³öíî¿ ñ³ì’¿ â òåïåð³øíüîìó áóðõëèâîìó ñâ³ò³. Àâòîð ñòâîðèâ ïðàêòè÷íèé ³ ô³ëîñîôñüêèé ïîñ³áíèê ³ç ðîçâ’ÿçàííÿ ïðîáëåì — âåëèêèõ ³ ìàëèõ, áóäåííèõ ³ íåçâè÷àéíèõ, — ç ÿêèìè ñòèêàþòüñÿ âñ³ ñ³ì’¿ òà ðîäèíí³ ñï³ëüíîòè. Ïðîïîíóþ÷è ÿñêðàâ³ ðîçïîâ³ä³ ïðî çâè÷àéíèõ ëþäåé, à òàêîæ êîðèñí³ ïîðàäè ùîäî çì³íè ïîâñÿêäåííî¿ ïîâåä³íêè, Ñò³âåí Ð. Êîâ³ ïîêàçóº, ÿê ³ íàâ³ùî ïðîâîäèòè ñ³ìåéí³ çóñòð³÷³, ó ÷îìó âàæëèâ³ñòü äîòðèìàííÿ îá³öÿíîê, ÿê çáàëàíñóâàòè îñîáèñò³ òà ñ³ìåéí³ ïîòðåáè ³ ÿê ïåðåéòè â³ä çàëåæíîñò³ äî âçàºìîçàëåæíîñò³.