×îðíà ï'ÿòíèöÿ

«Ëàñò³âêè é Àìàçîíêè» — äèòÿ÷èé ïðèãîäíèöüêèé ðîìàí àíãë³éñüêîãî ïèñüìåííèêà Àðòóðà Ðåíñîìà. ˳òí³ êàí³êóëè, òàá³ð íà áåçëþäíîìó îñòðîâ³, êàòàííÿ ÷îâíàìè, ðèáîëîâëÿ, áèòâà ç ï³ðàòîì ³ ïîøóê ñêàðá³â. ijòè Âîêåð³â (Ëàñò³âêè), îïèíèâøèñü íà îñòðîâ³ Äèêî¿ Ê³øêè, íåñïîä³âàíî âèÿâëÿþòü íà òåðèòî𳿠÷óæèé ÷îâåí ³ çíàéîìëÿòüñÿ ç éîãî âëàñíèöÿìè, Íåíñ³ òà Ïåãã³ Áëåêåòò (Àìàçîíêè), ÿê³ çíàþòü îñòð³â ÿê ñâî¿ ï'ÿòü ïàëüö³â. ² ïåðø í³æ íåïðèÿçíü ³ ñóïåðíèöòâî ïåðåðîñòóòü ó ì³öíó äðóæáó, íà Ëàñò³âîê òà Àìàçîíîê ÷åêàþòü íåïðîñò³ âèïðîáóâàííÿ íà êì³òëèâ³ñòü, ñì³ëèâ³ñòü, êîìàíäíó çãóðòîâàí³ñòü ³ äîðîñë³ñòü. Äëÿ âñ³õ, êîãî çàõîïëþº ñâ³ò ìàíäð³â ³ ö³êàâèõ ïðèãîä.

Ìàð³ÿ Ëàí´ (1914-1991) - øâåäñüêà ïèñüìåííèöÿ, àâòîðêà 47 äåòåêòèâ³â, ÷àñòèíó ÿêèõ ïåðåêëàäåíî íå ìåíø í³æ äâàíàäöÿòüìà ìîâàìè, îäíà ³ç çàñíîâíèê³â Øâåäñüêî¿ àêàäå쳿 äåòåêòèâó. ѳì ïîâ³ñòåé Ìà𳿠Ëàí´ åêðàí³çîâàíî. ¿¿ òâîðè â³äçíà÷àþòüñÿ æâàâ³ñòþ îïîâ³ä³, âì³ííÿì âèêëàñòè âñå òå, ùî ñïîñòåðåãëî ãîñòðå îêî, òîíêèì ãóìîðîì ³ íåïîâòîðíîþ àòìîñôåðîþ ìèíóëîãî. Îñü öÿ çàïðîïîíîâàíà óêðà¿íñüêèì ÷èòà÷àì äåòåêòèâíà ïîâ³ñòü «Ïîãëÿíü, îí ñìåðòü òåáå ÷åêົ âèéøëà 19SS ðîêó. Ðîçãàäóþ÷è ðàçîì ³ç ïåðøîþ îñîáîþ òâîðó Ïàê Áóðå çàãàäêó çëî÷èíó, ñêîºíîãî â Äðîòòí³íãîëüìñüêîìó òåàòð³, ÷èòà÷ îçíàéîìëþºòüñÿ ç òåàòðàëüíèì æèòòÿì øâåäñüêî¿ ñòîëèö³, â ÿêîìó àâòîðêà äóæå äîáðå îð³ºíòóâàëàñü, ÿê ³ â ñàì³é ìóçèö³. Ç 1964-ãî ïî 1980 ð³ê âîíà ïóáë³êóâàëà ìóçè÷í³, çîêðåìà é îïåðí³, îãëÿäè â æóðíàë³ «Veckojournalen».

Çàçâè÷àé, êîëè ïðè¿æäæàëà áàáóñÿ, äëÿ Íàòàëêè ³ Ïåòðèêà ïî÷èíàëîñÿ ñâÿòî. Àäæå, íà â³äì³íó â³ä áàòüê³â, ç íåþ ìîæíà áóëî ï³òè êîëè çàâãîäíî ó ê³íî, äî ë³ñó, äî çîîïàðêó. Àëå öüîãî ðàçó âñ³ ïëàíè ïîëåò³ëè øêåðåáåðòü, áî ïî ïðè¿çä³ áàáóñÿ çàíåäóæàëà. Ñòàðåíüêà, ìîâëÿâ, ñòàëà, í³÷îãî íå â䳺ø… ϳäñòóïíà êîðîëåâà Õàîñó í³áè ò³ëüêè öüîãî é ÷åêàëà. Âîíà çàâ³òàëà äî Íàòàëêè é çàïðîïîíóâàëà ñâîþ äîïîìîãó â îáì³í íà ñòàðèé ãîäèííèê. Ìîâëÿâ, ÿ âðàç ïîâåðíó áàáóñèíó ìîëîä³ñòü ³ âîíà çíîâó ñòàíå äóæîþ, áàäüîðîþ é á³ëüøå íå õâîð³òèìå. Õ³áà Íàòàëêà ìîãëà íå ïîãîäèòèñÿ? Àëå âæå íàñòóïíîãî äíÿ ç’ÿñóâàëîñÿ, ùî êîðîëåâà é ãàäêè íå ìàëà êîìóñü äîïîìàãàòè. Ñêîðèñòàâøèñü íàãîäîþ, âîíà, ïðàãíó÷è çðóéíóâàòè ñâ³òîâèé ïîðÿäîê, çàïóñòèëà çâîðîòíèé â³äë³ê ÷àñó.

Ùîá çóïèíèòè õàîñ, Íàòàëêà ³ Ïåòðèê âèðóøàþòü äî êðà¿íè ×àñó, áî âîíè âïåâíåí³, ùî ëèøå ¿¿ ìîãóòí³é âîëîäàð çäàòåí ïðèñòðóíèòè õèòðþùó êîðîëåâó. Àëå íåçàáàðîì ç’ÿñîâóºòüñÿ, ùî Âîëîäàð ×àñó òåæ íå âñåñèëüíèé…

Õî÷åø ñòàòè äîðîñëîþ ëþäèíîþ ïðîñòî çàðàç? Òà áóäü ëàñêà! Êîðîëåâà Õàîñó öå ìèòòþ îðãàí³çóº! ²íøèì ä³òÿì òðåáà äî øêîëè õîäèòè, à ¿é, äîðîñë³é Íàòàëö³, — ëèøå ðîçâàæàéñÿ! Ùîïðàâäà, íåâäîâç³ ç’ÿñóâàëîñÿ, ùî äîðîñëå æèòòÿ — íå ìåä. Äåñü òðåáà áðàòè ãðîø³, ÿê³ øâèäêî çàê³í÷óþòüñÿ, òà ùå é ïðèãëÿäàòè çà ìîëîäøèì áðàòèêîì Ïåòðèêîì… Âîíà é ãàäêè íå ìàëà, ùî äîðîñë³ ìàþòü ö³ëó êóïó îáîâ’ÿçê³â…
ßêùî ðàí³øå çàäëÿ çä³éñíåííÿ ñâ ì𳿠ïðî äîðîñëå æèòòÿ Íàòàëêà ëàäíà áóëà â³ääàòè ùî çàâãîäíî, à íå ëèøå ñòàðèé ãîäèííèê, òî òåïåð âîíà çà áóäü-ÿêó ö³íó õîò³ëà ïîçáàâèòèñÿ ÷àð êîðîëåâè Õàîñó ³ çíîâó ñòàòè ä³â÷èíêîþ-øêîëÿðêîþ. Àëå çðîáèòè öå ìîæíà ëèøå â ÷àð³âí³é êðà¿í³ ×àñó.
Íàòàëêà ³ Ïåòðèê âèðóøàþòü ó ìàíäðè, äå íà íèõ ÷åêàþòü íàéäèâîâèæí³ø³ ïðèãîäè…

Þâàë Íîé Õàðàð³, àâòîð ñâ³òîâèõ áåñòñåëåð³â «Sapiens: Ëþäèíà ðîçóìíà» òà «Homo Deus», çíîâó ïîâåðòàºòüñÿ äî ïèòàííÿ, ÿêå âñå ùå òóðáóº ëþäñòâî: ÿê ç'ÿâèëèñÿ ëþäè ³ ÷îìó ñàìå ëþäèíà, à íå ëåâ ÷è, íàïðèêëàä, âåäì³äü, ñòàëà âîëîäàðåì ñâ³òó? Çäàºòüñÿ, ó àâòîðà º ðîçãàäêà. Öå ïåðøà êíèãà, ÿêó âñåñâ³òíüîâ³äîìèé ³ñòîðèê àäðåñóº ä³òÿì, õî÷à, çâ³ñíî, âîíà áóäå ö³êàâà é äîðîñëîìó ÷èòà÷åâ³.  ö³êàâ³é ðîçïîâ³äí³é ôîðì³, ç ëîã³÷íèì âèêëàäîì, õàðàêòåðíèì äëÿ âñ³õ éîãî êíèã, ó õðîíîëîã³÷íîìó ïîðÿäêó àâòîð ïîÿñíþº åòàïè ðîçâèòêó ³ñòî𳿠ñâ³òó â³ä ïåðâ³ñíèõ ÷àñ³â. ×èòà÷³ ðàçîì ç àâòîðîì, íåíà÷å äåòåêòèâè, äîñë³äÿòü ïå÷åðè òà àðòåôàêòè, ùî çáåðåãëèñÿ äîíèí³, òà ñïðîáóþòü ðîçãàäàòè ³ñòîðè÷í³ çàãàäêè. Öÿ êíèãà — ÷óäîâà àëüòåðíàòèâà øê³ëüíèì ï³äðó÷íèêàì, ³ ¿¿ ìîæíà ÷èòàòè ðàçîì ³ç ä³òüìè. Ïðîïîíóºìî þíîìó ÷èòà÷åâ³ ïîðèíóòè ó ñòàðîäàâí³é ñâ³ò ÷åðåç îáðàçè, â³äòâîðåí³ â ÿñêðàâèõ ³ëþñòðàö³ÿõ òàëàíîâèòîãî õóäîæíèêà гêàðäà Çàïëàíè Ðó¿ñà, òà ïåðåíåñòèñÿ â ò³ ÷àñè, äå ïàíóâàííÿ ëþäèíè ùå íå áóëî òàêèì î÷åâèäíèì ³ äå çâ'ÿçîê ³ç ïðèðîäîþ áóâ âèð³øàëüíèì. Öå ïåðøà êíèãà ³ç ÷îòèðèòîìíî¿ ñå𳿠âèäàíü «Íåñòðèìí³ ìè».

Çãîäîì êàçàëè, ùî âñå öå ïî÷àëîñÿ òîãî äíÿ, êîëè â³äîìèé ë³êàð, çíàíèé ó÷åíèé, çàÿâèâ ïðî íåïðèïóñòèìå. Ïîñèëàþ÷èñü íà äîêàçè, â³í ñêàçàâ: áóäü-ÿêà ñìåðòü ëþäèíè äî äîñÿãíåííÿ íåþ 120 ðîê³â ïåðåä÷àñíà. Òîä³ âñÿ êðà¿íà íà÷å ç’¿õàëà ç ãëóçäó ³ ïîðèíóëà â õàîñ. Ç̲ ïîøèðþâàëè ³íôîðìàö³þ ïðî ñìåðòåëüíèé â³ðóñ. Ëþäüìè ïî÷àâ ïðàâèòè ñòðàõ. À âëàäà êðà¿íè âäàëàñÿ äî äðàêîí³âñüêèõ ìåòîä³â îáìåæåííÿ ñâîáîä ãðîìàäÿí. Ó öåíòð³ äèâîâèæíèõ äîëåíîñíèõ ïîä³é îïèíèâñÿ ìîëîäèé ³íæåíåð Òîì. Ñâ³ò, ó ÿêîìó â³í æèâ, ïîñòóïîâî ïåðåòâîðþâàâñÿ íà ÿêóñü àíòèóòîï³þ. Îäíàê Òîì³â äðóã, åêñöåíòðè÷íèé ãðåê, ïåðåêîíàíèé: êîìóñü âèã³äí³ ïàí³êà é ñòðàõ, ó ÿê³ çàíóðèëè ëþäåé. Àäæå ó òàêèé ñïîñ³á íèìè ëåãøå êåðóâàòè. Òîì ³ éîãî äðóã ºäèí³, õòî ãîòîâèé äîêîïàòèñÿ äî ³ñòèíè. Áî ëèøå òàê âîíè çìîæóòü ïîâåðíóòè ñâîáîäó. ² íå ëèøå ñîá³. À é óñüîìó ëþäñòâó.

Ïî䳿 ðîìàíó â³äáóâàþòüñÿ â Êèºâ³, Ïåòåðáóðç³, íà ôðîíòàõ Ïåðøî¿ ñâ³òîâî¿ â³éíè. Ãåðî¿ Øêóðóï³ÿ — Æàííà, äî÷êà ïðîôåñîðà, Ñòåôàí Áîéêî — êîëèøí³é ñòóäåíò, Ìóñëàâñüêèé — ô³ëîëîã é ³ñòîðèê, ïîðó÷íèê Ãîëóáÿòíèêîâ — ò³ëüêè îäèí ðàç ç³áðàëèñÿ âñ³ ðàçîì ó êâàðòèð³ Æàííè. Öÿ çóñòð³÷ ïîêëàëà ïî÷àòîê âîðîæíå÷³ ì³æ íèìè, áî âñ³ áóëè çàêîõàí³ â íå¿. Æèâó÷è î÷³êóâàííÿì íàäçâè÷àéíîãî êîõàííÿ, Æàííà æîäíîìó ç íèõ íå â³ääàâàëà ïåðåâàãè. ³äòàê äîðîãè ìîëîäèõ ëþäåé ðîç³éøëèñÿ: Æàííà ïåðå¿õàëà äî Ïåòåðáóðãà, à çðàäà Ãîëóáÿòí³êîâà ÿê ïîìñòà ñâî¿ì ñóïåðíèêàì ïðèâîäèòü ¿õ óñ³õ íà ôðîíò. Æàííà Áàðê îáðàëà äëÿ ñåáå øëÿõ áàòàëüéîíåðêè é çàçíàëà ç æ³íî÷èì áàòàëüéîíîì ÷èìàëî âèïðîáóâàíü.

Îñîáëèâå ì³ñöå ó òâîð÷îñò³ Ãåðìàíà Ãåññå ïîñ³äàþòü Ìóçèêà é Æèâîïèñ. Îò ³ â «Ãåðòðóä³» àâòîð çàíóðþº ÷èòà÷à â àòìîñôåðó äóõîâíî-òâîð÷èõ ïîøóê³â ìóçèêàíòà Êóíà. Ïðîòå ãîëîâíà òåìà ðîìàíó âñå-òàêè äîðîñë³øàííÿ, þíàöüêå õèòàííÿ, ïåðåæèâàííÿ ìîëîäîñò³ é ñàìîòíîñò³. ² öþ ³ñòîð³þ â³í ðîçïîâ³äຠÿêîñü ïî-îñîáëèâîìó, çàõîïëèâî, äèíàì³÷íî, ùèðî é òðàã³÷íî. ijÿ íàñòóïíîãî ðîìàíó â³äáóâàºòüñÿ ó ìàºòêó Ðîñãàëüäå, äå æèâå â³äîìèé õóäîæíèê Éîãàíí Âåðà´óò, äóæå íåùàñëèâèé â ïîäðóæíüîìó æèòò³. Òà çàâæäè â³ä ñàìîòíîñò³ é ïðèãí³÷åíîñò³ éîãî ðÿòóº ìàéñòåðíÿ, äå â³í ëèøå íàîäèíö³ ç³ ñâî¿ìè êàðòèíàìè é äå éîìó í³õòî íå ïîòð³áíèé. Ó òàê³ ãîäèíè Âåðà´óò íå çíàº í³ ñëàáêîñò³, í³ ñòðàõó, â³í çàáóâຠïðî ñòðàæäàííÿ, íå ìó÷èòü ñåáå äóìêàìè ïðî íåâäàëå æèòòÿ.

Îëüãà Êîáèëÿíñüêà (1863–1942) — êëàñèê óêðà¿íñüêî¿ ë³òåðàòóðè, àâòîðêà ìîäåðíî¿ ïðîçè. ¯¿ òâîð÷à ñïàäùèíà âåëèêà é ð³çíîìàí³òíà. Íà íàïèñàííÿ ïîâ³ñò³ «×åðåç êëàäêó» ïèñüìåííèöÿ çâàæèëàñÿ íå îäðàçó — äîâãî ðîçäóìóâàëà. Õîò³ëîñÿ ñêàçàòè ïðî äóæå îñîáèñòå é âîäíî÷àñ íå äàâàòè âîëþ âëàñíèì ïî÷óòòÿì. Ìîæëèâî, òîìó ðîçïîâ³ñòè ïðî íåïðîñòå êîõàííÿ-ïðîòèñòîÿííÿ âîíà äîâ³ðèëà ÷îëîâ³êîâ³ òà ùå é ó ôîðì³ ùîäåííèêîâèõ çàïèñ³â, ÿê³ ìàþòü çäàòí³ñòü óãàìîâóâàòè ïðèñòðàñò³. Âëàñíå, ¿õ òóò íåáàãàòî, çàòå º ïëåòèâî íàñòðî¿â, äóìîê, ðîçêðèòî ãëèáèíó ïî÷óòò³â, âíóòð³øí³é ñâ³ò ãîëîâíèõ ãåðî¿â — Ìàí³ Îáðèíñüêî¿ òà Áîãäàíà Îëåñÿ. ¯õí³é øëÿõ îäíå äî îäíîãî ïðîëÿãàâ ÷åðåç êëàäêó, ÿêà ó ö³é çâîðóøëèâ³é ïîâ³ñò³ îäíî÷àñíî ñèìâîë³çóº ³ áàð’ºð, ³ ºäíàííÿ ïðîòèëåæíîñòåé, ³ çàãàëîì ëþäñüêå æèòòÿ.